Bebek ve çocuklarda aşılar, bağışıklama, aşıyla önlenebilir hastalıkların ve ölümlerin önlenmesinde en önemli toplum sağlığı hizmetlerinden biridir. Bulaşıcı hastalıkların azaltılması veya tamamen ortadan kaldırılmasında en etkin ve en ekonomik girişimdir.
Aşılar sayesinde çocuklar ve erişkinler hastalıklara karşı bağışıklık kazanır. Bağışıklık genellikle ömür boyu kalır ve kişi hastalık etkeni ile karşılaştığında onu etkisiz kılmak üzere savaşır.
Aşıların koruyuculuğu farklıdır; bazı aşılar ömür boyu koruma sağlarken, bazıları kısmen koruma sağlarlar. Uzun süreli koruma sağlaması için bazı aşıların düzenli aralıklarla yinelenmesi gerekir.
Aşılar Aşı Yaptırmayan Kişileri de Koruyor!
Aşılanan kişiler nedeniyle, hastalıkların toplumda görülme sıklığı azalır. Hastalık etkeni ile temaslarının azalması sonucu, toplumda aşılanmamış kişilerde de o hastalığın görülme hızı azalır.
Güncel Aşı Takvimi
Aşı takvimi çocuklarda ve erişkinlerde hangi aşıyı hangi tarihte yaptırmanız gerektiğini gösteren bir planlamadır. Bu takvim sayesinde özellikle bebeklerin aşı uygulamaları düzenli şekilde takip edilebiliyor. Çoğu aşının tek doz uygulanması kanda yeterli antikor düzeyi (bağışıklık) oluşturamamaktadır. Bu nedenle bazı aşılar için daha fazla sayıda doz uygulamasına ve pekiştirme (rapel) dozlarına ihtiyaç vardır. Uygun sayı ve periyodlarda aşılanan çocuklar bu hastalıklara karşı bağışık hale gelmektedir.
Rutin Çocukluk Çağı Aşıları
Ülkemizde ULUSAL AŞI TAKVİMİ TC. Sağlık Bakanlığı’nın önerileri ile uygulanmaktadır. Ulusal aşı takvimimiz çocukluk döneminde 13 hastalığa karşı rutin aşı uygulamasını içermektedir. Bunlar; Difteri, Boğmaca, Tetanos, Çocuk Felci, Hepatit B, Hepatit A, H. İnfluenza tip b, Tüberküloz, Kızamık, Kabakulak, Kızamıkçık, Suçiçeği ve Pnömokoktur.
Ulusal aşı takvimi, güncel bilimsel verilere ve epidemiyolojik değişimlere göre zaman zaman güncellenmektedir. Bu güncellemeler üniversiteler ve Sağlık Bakanlığı öğretim üyelerinden oluşan Bağışıklama Danışma Kurulu’nun tavsiyeleri doğrultusunda oluşturulmaktadır. Nisan 2025 tarihindeki son güncelleme ile uygulamada küçük bir değişiklik olmuştur. Hepatit B aşısının 2. dozu bebek 1. aylık olduğunda uygulanmaktayken bu doz aşı takviminden çıkarılmış ve 2-4-6. aylarda karma aşı şeklinde uygulanmaya başlanmıştır. (Hepatit B 1. dozu doğum salonunda bebek doğduğu gün uygulanır).
Ülkemizde çocukluk çağı aşıları ULUSAL AŞI TAKVİMİ’ne göre aşağıda görülen takvime göre uygulanmaktadır.
Aşılama programına başlanmış ancak aşılaması yarım kalmış çocukların, aşılanmaları kaldıkları yerden tamamlanabilir. Bir yaşından büyük, hiç aşılanmamış çocuklar için Sağlık Bakanlığı’nın önerdiği aşılama programı vardır.
Rutin Dışı Aşılamalar
Diğer bir deyişle isteğe bağlı aşılardır.
- Rotavirüs Aşıları
- Meningokok Aşıları
Neden Meningokok Aşısı Olalım?
Neisseria meningitidis bakterisi ciddi hastalıklara sebep olabilir. Meningokok enfeksiyonu birkaç saat içinde hayati tehlikeyle seyredebilen ağır bir hastalıktır.
- Beyin ve omurilik dokularının iltihaplanması (Menenjit)
- Kan zehirlenmesi (Septisemi)
Meningokok yani Neisseria meningitis daha büyük çocuklarda ve erişkinlerde de görülebilirken özellikle 5 yaş altındaki çocuklarda ölüm ve sakatlıkla sonuçlanma riski yüksek, ciddi bir hastalık etkenidir. Tüm aşılarda olduğu gibi menenjit aşılarının da etki mekanizması, vücudun bu bakterilere karşı kendi savunmasını sağlayan koruyucu hücreler olan antikorları üretmesini sağlamaktır. Ülkemizde ve dünyada uygulanan farklı meningokok etkenlerine yönelik aşılar vardır.
Neisseria meningitidis bakterisi ciddi hastalıklara sebep olabilir. Meningokok enfeksiyonu birkaç saat içinde hayati tehlikeyle seyredebilen ağır bir hastalıktır.
- Beyin ve omurilik dokularının iltihaplanması (Menenjit)
- Kan zehirlenmesi (Septisemi)
Meningokok yani Neisseria meningitis daha büyük çocuklarda ve erişkinlerde de görülebilirken özellikle 5 yaş altındaki çocuklarda ölüm ve sakatlıkla sonuçlanma riski yüksek, ciddi bir hastalık etkenidir. Tüm aşılarda olduğu gibi menenjit aşılarının da etki mekanizması, vücudun bu bakterilere karşı kendi savunmasını sağlayan koruyucu hücreler olan antikorları üretmesini sağlamaktır. Ülkemizde ve dünyada uygulanan farklı meningokok etkenlerine yönelik aşılar vardır.
Meningokok Aşıları
1.Meningokok B suşunu içeren meningokok aşısı 2.Meningokok A,C,Y,W suşlarını içeren 4’lü meningokok aşısı Bu 2 aşının da uygulanmasını öneriyoruz.
Bebeğinizin kronolojik yaşına göre aşı adedi ve periyodları değişmektedir. Meningokok aşıları için geç kalmak, aşı fırsatını kaçırmak anlamına gelmez. Herhangi bir yaşta başlanabilir. Ancak aşı ne kadar erken yapılırsa o kadar erken korumaya başlar. Unutmayalım ki, menenjit küçük yaşlarda, özellikle süt çocuklarında daha ağır ve hayati seyreder. Sekel dediğimiz araz bırakma riski bu yaş grubunda daha yüksektir. Çocuk doktorunuz ulusal aşı programı aşıları ile birlikte uygulanmak üzere bir plan çıkaracaktır.
Neden Rotavirüs Aşısı Olalım?
Rotavirüsler çoğunlukla bebeklerde ve küçük çocuklarda ishale neden olan bir virüstür. İshal, kusma çok fazla olabilir ve dehidrasyon dediğimiz ciddi sıvı kaybına neden olabilir. Rotavirüs aşısından önce, rotavirüs hastalığı çocuklarda sık görülen ciddi bir sağlık problemiydi. Hemen hemen tüm çocuklar 5. yaşından önce en az bir kez rotavirüs enfeksiyonu geçirirdi. Sosyoekonomik düzeyden bağımsız, toplumun her kesiminde görülebilen Rotavirus ishali endüstrileşmiş ve gelişmekte olan ülkelerde benzer hız ve klinikte seyretmektedir. Bu sebeple Rotavirüs DEMOKRAT VİRUS olarak bilinir. Rotavirüs aşılarının kullanıma sunulmasından sonra Rotavirüs nedeniyle hastaneye yatırılma ve acil servis başvuruları önemli ölçüde düşmüştür.
Rotavirüs Aşıları
Ülkemizde 2 farklı marka Rotavirüs aşısı mevcuttur.
Bebeğinize hangi aşının verildiğine bağlı olarak 2 veya 3 doz uygulanacaktır.
Rotavirüs aşısına 15 haftalıktan önce (14 hafta+ 6 gün sınır) başlanmalıdır. Bu haftadan sonra karar verilse bile maalesef aşı uygulanamamaktadır. (Bebeğin haftasının büyümesi ile lenfoid dokular gelişmeye başlar ve aşı komplikasyonu riski artar)
Rotavirüs aşısı uygulanan bebeklerin çoğunda rotavirüs ishali hiç olmayacaktır veya hastalığın ağır seyrine karşı korunacaktır. Diğer mikropların sebep olduğu ishal veya kusmayı engellemeyecektir.
Aşı ile korunabilen hiç bir hastalığı çocuklarımızın geçirmemesi dileğiyle.
Dr. Ruhan Özel Güzeldere