Hamilelik Döneminde Dikkat Edilecek Noktalar

Hamileliğin ilk 12 haftası, bebeğinizin gelişimi için çok önemlidir. Dolayısıyla vücudunuzu hamilelik öncesinde hazırlamanız gerekiyor. Kan basıncının normal sınırlarda olduğunun ölçülmesi, kan şekerinin normal olduğunun belirlenmesi, karaciğer ve böbrek fonksiyonlarının kontrolü, kan sayımı, idrar tahlili yapılması ve en önemlisi kan grubunuzun bilinmesi gereklidir. Rahim ağzında ileride habis oluşumlara yol açacak öncül bulguların tespit edilmesi için yapılan ve cinsel hayatı aktif olan her kadının belirli aralıklarla yaptırması gereken smear testi, hamilelik planlandığında tekrar edilmelidir. Özellikle hamileliğin planlanmasından 3 ay önce folik asit açısından zengin diyete başlanması, bebeğinizde oluşabilecek omurga sistemindeki kemik açıklıklarının (nöral tüp defekti) görülme riskini azaltır. Bunun için her gün en az iki porsiyon meyve (portakal, muz), beş porsiyon sebze (özellikle yeşil yapraklı sebzeler) ve yedi porsiyon ekmek dilimi ya da mısır gevreği yenmelidir. Porsiyonlar meyveler için 2 adet, sebzeler için beş kaşık, ekmek dilimi olarak 2 adettir. Folik asit, pişirme ile kaybolduğundan sebzelerin ve meyvelerin taze, çiğ veya hafif pişmiş yenmesi önemlidir. Folik asit, ayrıca vitamin tableti şeklinde günlük olarak alınabilir. Hamilelikte diğer vitaminlerin ek olarak alınması önerilmez. Hamilelik öncesi diş doktoru ile diş ve diş etlerinin durumunun değerlendirilmesi de gereklidir. Tedavi gerekiyorsa, hamilelik öncesinde yapılmalıdır. Kızamıkçık bağışıklığı kontrol edilmelidir. Geçmişte aşısını yaptıran kadınlar, kan testiyle bağışık olduklarını öğrenmelidir. Bağışıklığı olmayanlar, hamileliği planlamadan en az 3 ay önce aşılanmalıdır.

Sigara alışkanlığı bırakılmalıdır. Sigara; erken doğuma (37. hamilelik haftası öncesinden doğum), düşük kilolu bebek doğumuna, bebekte solunum yolu sorunlarına ve ani bebek ölümü sendromuna sebep olabilir. Sizin ve bebeğinizin yanında sigara içilmesine kesinlikle izin vermeyin. Alkol kullanımı; düşüklere, erken ya da ölü doğuma neden olabilir. Doğumdan sonra bebeklerde zihinsel eksiklikler ve yavaş fiziksel büyüme görülebilir. Az miktarda alkol kullanımı veya düzenli kullanım, bebek üzerinde istenmeyen etkilere neden olabilir. Kafein alımını da azaltmalısınız. Yüksek dozda kafein almak, düşük ve erken doğum riskini artırır. Hamileler günlük kafein alımını 200 mg ile sınırlamalıdır. Bu da 2 kupa filtre kahve, 2.5 kupa nescafe, 4 kupa orta dem çay veya 6 kupa koladır. İlaç kullanımında da dikkatli olunmalıdır. Düzenli kullanılan ilaçların yarar-zarar hesabı yapılarak doktor onayı ile verilmesi gerekir. Hamilelikte vücut ısısının erken dönemlerde yüksek olması, bebekte doğum defektlerine (deformasyonlarına) neden olabilir. Sauna veya sıcak küvet gibi vücut ısısını artırıcı eylemler, 10 dakikadan uzun sürmemelidir. Ağır iş ya da egzersiz yapmak doğru değildir.

Bebeğin fiziksel ve zihinsel gelişimini için, özellikle hangi besinler sıklıkla tüketilmelidir?

Hamilelikle birlikte anne karnında yeni bir hayat başlar. Bebeğin tüm ihtiyaçları hamilelik süresince anne tarafından sağlanır. Bu nedenle doğru seçilmiş besinlerle dengeli ve sağlıklı bir şekilde beslenmek, hamile için yeterlidir. Doğru ve dengeli beslenen hamilenin ilave vitamin almasına gerek yoktur. Anne adayları, öğünlerini düzenlerken şekerli, yağlı ve rafine karbonhidrat içeren yiyeceklerden kaçınmalı; taze sebze-meyveleri ve düşük yağ içerikli vitamin ve minerallerden zengin, bol protein içeren besinleri tercih etmelidir. Kalp, karaciğer, böbrek gibi hayati önem taşıyan organ, kas ve dokuların hücrelerinin temel taşını proteinler oluşturur. Aynı zamanda proteinlerin yapısında, hücrelerin yaşamı ve çoğalabilmeleri için gerekli olan aminoasitler vardır. Vücut için gerekli 20 çeşit aminoasit vardır, bunlardan 12 tanesini vücut üretebilirken, anne adayı diğerlerini besinlerle almak zorundadır. Bebeğin anne karnında gelişimi için hamilelerin protein ihtiyacı yüzde 65 artar. Hamilelikten önce vücudun günlük protein ihtiyacı, 45-60 gramdır. Hamilelikte bu, 75-100 grama çıkar. Hamilenin üç öğününde de protein bakımından zengin gıdalar bulunması ve şekerli, unlu gıdaları olabildiğince az tüketmesi gerekir. Hamileler, az yağlı yiyeceklerle beslenmelidir. Hatta günlük yağ alımını artırmamak için yumurtayı dahi haşlanmış olarak yemelidirler. Et yemeyen vejeteryan hamileler, protein ihtiyaçlarını yoğurt, peynir, süt ve yumurta ile karşılayabilirler. Fasulye, fındık, fıstık, susam gibi bitkisel gıdalarda yüksek oranda protein bulunduğu için beslenmede önemli bir yere sahip olmalıdır.

Aşağıdaki beş yiyecek grubundan her gün tüketmeye çalışınız:
Ekmek ve mısır gevreği: 4 ya da daha fazla öğün her gün alınmalıdır.
1 öğün = 1 dilim ekmek, 3-4 tabak mısır gevreği ya da ½ tabak pilav ya da makarnaya eşittir.
Sebze, salata ve meyve: 4 ya da daha fazla öğün her gün alınmalıdır.
1 öğün = ½ tabak pişmiş sebze veya salata, 1 taze meyve, ½ kupa meyve suyu ya da ½ kupa kutulanmış meyve
Her gün bir öğün C vitamin açısından zengin meyve veya sebze (portakal, mandalina, greyfurt, limon, kivi, çilek, ananas, domates, lahana, karnabahar, brokoli, Brüksel lahanası, patates) alın. Bezelye, barbunya, ıspanak, havuç, kabak gibi yeşil veya sarı sebzelerden bir öğün alın.
Et, balık, yumurta, peynir, fındık, tavuk: Her gün 2 öğün alın. Ana yemek için bir öğünde 75-100 gram et, balık veya tavuk tüketilmelidir.
Kalsiyum yönünden zengin yiyecekler: Hamilelikte günde bin 100 gram, emzirme döneminde bin 200 gram kalsiyum almak gerekir.
250 ml. süt = 300 mg. ca (kalsiyum)
200 mg yoğurt = 300 mg. ca
25 mg. çedar peyniri = 200 mg. ca
Yağ veya margarin: Her gün 15-30 gram alınmalıdır.
Notlar:
Vitamin olarak demir ve folik asit takviyesi önerilmektedir. Demir, kırmızı et, tavuk ve balıkta, yeşil yapraklı sebzelerde görülür.
Gebelik sırasında tuzu azaltmak ve yüksek tuz içeriği olan yiyeceklerden uzaklaşmak gerekir.
Tüketilmemesi gereken yiyecekler: Bal, reçel, marmelat, çikolata, kek, turta, tatlı bisküviler, patates cipsleri ve tabii ki alkol.

Demir İhtiyacınızı Hangi Besinlerden Karşılarsınız?

Ette ve süt ürünlerinde proteinlerin yanında vitaminlerden D, B6, B12 ve kalsiyum bolca bulunur. Eksikliği kansızlığa (pernisyöz anemi) neden olan B12 vitamininin hayvansal gıdalardan temin edildiği unutulmamalıdır. Hamilelik süresince hayvansal gıda almayan hamilelerin, B12 vitamini içeren vitamin ilaçlarını kullanmaları gerekir. Hamilelik süresince anne adayının damarlarında dolaşan kan miktarı ve kan hücreleri, ortalama yüzde 50 artar. Bu da hamilenin günlük demir ihtiyacını artırır. Günümüzde, hamileliğin başında kan tablosu normal değerlerde olan hamilelere, hamileliğin 20. haftasından itibaren demir ilaçları önerilir. Bu haftaya kadar demir gereksiniminin besinlerden karşılanması benimsenmiştir. Hamilelikte et, böbrek, yumurta ve yeşil yapraklı besinler, vücudun demir ihtiyacını karşılamak için gerekli temel besinlerdir. Hayvani gıdalardan alınan demirin, bağırsaklardan sebze ve meyveyle alınanlara oranla daha fazla emildiği bilinen bir gerçektir.
Vitamin ve mineraller için mevsim salatası, sebze ve meyveler öncelikle tercih edilmelidir. Anne karnındaki bebeğin kemikleri, hamileliğin 4-6. haftasından itibaren oluşmaya başlar. Normal hamileliklerde kalsiyum ilaçları yerine, kalsiyumun besinlerden alınması tercih edilir. Hamilelerin günlük kalsiyum alımını artırmak için günde yarım litre süt (üç bardak) içmeleri gerekir. Süt sevmeyenler ise süt ürünleri (özellikle eski kaşar), yeşil lifli sebzeler, soya, brokoli ve tarhana gibi gıdalar ile artan kalsiyum ihtiyaçlarını karşılayabilirler. Kalsiyum emilimini sağlayan D vitamini, yumurta, yağ, ve peynirden alınabileceği gibi, 40 dakikalık güneş banyosuyla vücut tarafından da üretilebilir. Dengeli ve yeterli beslenen hamileler, tüm ihtiyaçlarını besinlerden sağlayabilirler. Hamilelerin günlük vitamin hapı almasına gerek yoktur. Ancak hamileliğin başından itibaren folik asit, 20. hamilelik haftasından itibaren de demir takviyesi gerekir. Hamileler unlu, şekerli ve yağlı gıdalarla minimal düzeyde beslenmelidir. Hamileliğinde aşırı kilo almış anneler, gestasyonel diyabet (hamilelik esnasında saptanan şeker hastalığı), yüksek tansiyon, 4 kilo ve üstü bebek doğurma; kötü beslenen kadınlar ise anemi (kansızlık), düşük ağırlıklı bebek (2500gr ve altında) doğurma riski taşırlar.